اقدام پژوهی  روش استفاده از مثال :

 

این روش از ترکیب چند روش به وجود می آید . آن را می توان در تمام مراحل آموزشی یک مفهوم ریاضی به کار گرفت . فرض کنیم می خواهیم بدون استفاده از تعریف به صورت شهودی مربع بودن یک شکل هندسی را آموزشی دهیم . در این صورت چند مربع به اندازه های مختلف روی تخته سیاه رسم می کنیم و به کلاس می گوییم اقدام پژوهی که همه این شکل ها را مربع می گوییم . آنگاه چند شکل هندسی دیگر توأم با چند مربع ( مطابق شکل زیر ) روی تخته سیاه رسم می کنیم و از دانش آموزان می خواهیم که مریع ها را علامت بزنند ( یا داخل مربع را رنگ کنند ).

 

باید توجه داشت که در این مرحله از ارائه ، شناخت شکل هندسی مورد نظر است . لذا باید از طرح پرسش هایی نظیر « چرا این شکل مربع است ؟ » و « چرا این شکل مربع نیست » جدأ خودداری کرد.

خصوصیات بارز این این روش عبارتند از :

- در مقایسه با سایر روش ها زمان کمتری برای آموزش یک مفهوم لازم دارد.

- چون معمولاً ارائه مفاهیم با شکل همراه می شود ، تا حدی مورد استقبال و توجه کودکان قرار می گیرد.

- این روش یکی از بهترین روش ها برای شناسایی تفاوت چند شکل هندسی است.

- این روش را باید در رابطه با سایر روش ها به کار گرفت. مگر این که در شرایطی خاص مانند ارائه اشکال هندسی تنها روش چاره ساز باشد.

- می توان آن را رفع اشتباه و یا اقدام پژوهی برداشت های غلط از یک مفهوم به کار گرفت. بدین طریق که کار                دانش آموزان را در ضمن تمرین ها  نظاره کرد و در صورت مشاهده هر نوع اشتباهی با ذکر چند مثال دیگر در رفع آن اقدام کرد.

ر – روش استفاده از تجربه ها و مشاهده های عینی :

در این روش کودک با مشاهده و تجربه شخصی ، یک مفهوم ریاضی را فرا می گیرد . تکامل این روش را می توان به چهار مرحله تقسیم کرد :

- پرسش به کلاس ارائه می شود.

- هر کودک روی پرسش فکر می کند و سپس اطلاعات لازم را جمع آوری می نماید.

- با توجه به اطلاعات اقدام پژوهی جمع آوری شده ، پاسخ پرسش را حدس می زند.

- جواب در حضور کودکان مشخص می شود.

اقدام پژوهی روش ارائه قاعده ها

 

مقصود از این روش ، ارائه قاعده  اقدام پژوهی و دستورهای خاصی است که دانش آموز با استفاده از آنها ، اعمال و یا مسائلی را که الگویی از این قاعده هستند به انجام می رساند. این قاعده ها می تواند قاعده های ساده ای نظیر خواندن عددهای دو رقمی از 20 به بالا مانند 32 ، 42 ، 52  باشد و یا در کلاس های بالاتر قاعده هایی نظیر جمع ستونی اعداد اقدام پژوهی  و یا قاعده های پیچیده تری نظیر تقسیم دو کسر باشد . متأسفانه به کارگیری این روش اغلب باعث خواهد شد که دانش آموزان به یک ماشین محاسبه تبدیل شوند ، با این تفاوت که معمولاً ماشین در به کار گیری قاعده های داده شده اشتباه نمی کند ، اما دانش آموز در به کار گیری آن اغلب دچار اشتباه می شود.

این روش به تنهایی برای آموزش یک مفهوم ، به ویژه در کلاس های ابتدایی ، یک روش مطلوب نیست. ولی می توان آن را برای تعمیم در مورد اقدام پژوهی  یک مفهوم که با روش های دیگر به خوبی یاد داده شده اند ، به کار گرفت.

از خصوصیات این روش این است که :

- چون مفاهیم به صورت قاعده بیان می شود کمتر مورد استقبال کودکان مخصوصاً آن هایی که از بهره هوشی بالایی برخوردارند ، قرار می گیرد.

- یکی از سریع ترین روش ها برای آموزش یک مفهوم است. اصولاً این روش برای کودکانی که در محاسبات ضعیف یا بهره هوشی کمتری بر خوردارند ، روشی مفید و مؤثر است.

- یکی از بهترین روش ها برای جمع بندی و خلاصه کردن است.

- برای آموزش یک مفهوم ریاضی که اولین بار به کلاس عرضه می شود ، روش جالبی نیست. برای کسب مهارت در به کارگیری قاعده ها ، احتیاج به تمرین های زیادی است تا به اصطلاح این قاعده ها ملکه ذهن شوند.

اقدام پژوهی انواع روش های تدریس قابل استفاده در دوره ابتدایی :

 

الف – روش شرحی :

در این روش معلم متکلم و دانش آموز مستمع است. رایج ترین روش تدریس در مدارس کشورمان همین روش است. اگر این روش را با روش های اقدام پژوهی دیگر که بعداً خواهیم گفت ارائه ندهیم تنها حسن آن ، ساکت نگه داشتن دانش آموزان کلاس است . اما چون در فراگیری مفاهیم ، دانش آموزان نقش چندانی ندارند از این رو کلاس درس برای آنها ملال آور می شود و چه بسا که از مدرسه و درس و کتاب به زودی بیزار شوند.

اجرای این روش در ارائه مفاهیم ریاضی ، در برخی موارد فراگیری این مفاهیم را سرعت می بخشد. اما فراگیران به همان سرعت که مفاهیم را فرا گرفته اند آنها را به دست فراموشی می سپارند.

به نظر ما در صورت به کار گیری این روش در کلاس های اول ابتدایی حداکثر 10 تا 15 دقیقه می توان توجه دانش آموزان به خود جلب کرد و کوشش در جلب توجه بیشتر از این زمان به اصطلاح « مشت بر سندان کوبیدن است » مگر این که معلم با پر سش های مناسب و به کارگیری روش های دیگر امکان بحث و تبادل نظر را برای کلاس فراهم آورد و از این راه توجه بیشتر آن ها را به مفاهیم درسی جلب کند.

ب – روش تشبیهی :

در این روش با استفاده از یک داستان مناسب ، مفهوم مورد نظر ارائه می شود. اجرای روش تشبیهی چون با داستان شروع می شود. معمولاً مورد توجه و دقت دانش آموزان واقع می شود و علاوه بر این چون معلم در بیان داستان نتیجه گیری ها را از کلاس می کند ، دانش آموزان برای شرکت بیشتر در جواب دادن احساس مسئولیت می نمایند. اقدام پژوهی این روش از خستگی ارائه مفاهیم مجرد ریاضی کاسته و آموزش را سریع تر می کند.

این روش معمولاً برای ارائه « چگونگی » یک مفهوم به کار برده می شود نه برای اثبات ریاضی آن ، باید توجه داشت که استفاده نامناسب از این روش باعث ایجاد یک تصور غلط از مفهوم ارائه شده ، در ذهن کودک نشود . در هر صورت اگر تصور غلط ایجاد شد باید در رفع آن کوشید.

با توجه به آنچه که گفته شد باید توجه کرد اقدام پژوهی که در هنگام به کار گیری این روش ، مخصوصاً در انتخاب داستان کاملاً هوشیار بود.

گزارش تخصصی حل مسائل ریاضی از طریق روش های نوین آموزش

در ابتدای عرضه هر مفهوم و در بیشترین صفحات کتاب دانش آموز تصاویری به این مرحله اختصاص داده شده است تا الهام بخش و راهنمای آموزگار و شاگرد برای این مرحله باشد ولی استفاده مستقیم از این تصویر های کتاب باید در آخرین قسمت گزارش تخصصی این مرحله و درست قبل از انجام مرحله کنترل زیر انجام شود.

د – مرحله کنترل :

منظور از این مرحله این است که بررسی کنیم گزارش تخصصی تا چه اندازه در مرحله « الف و ب و ج  » به هدف درس رسیده ایم. تمرین هایی که در صفحه های کتاب دانش آموز ارائه گردیده است با دقت خاص در مسیر هدف آن صفحه ، فقط برای این مرحله ارائه گردیده اند و باید در کتاب و حتی الامکان در مدرسه انجام شود.

اگر مراحل قبلی تدریس رعایت شده اند هیچگونه نیاز به راهنمایی دانش آموز برای انجام تمرین ها نیست. تنها باید دانش آموز دستور کار را درست بفهمد . این دستور کار در بالای صفحات یا بالای هر قسمت با خط ریز نوشته شده که معلم آنها را می خواند و اگر کافی نمی داند با زبان کودک این دستور را برای او روشن تر می کند. ولی آموزگار باید توجه کند که توضیح دستور العمل نباید به مرحله ای برسد که تمرین عملا حل شود و دانش آموز باز هم نقش رونویس کننده و باز نویس کننده گفته معلم را به خود بگیرد. به نظر ما اگر غیر از روشی که گفته شده برای مرحله کنترل عمل شود کاملاً بر خلاف هدف کتاب قدم برداشته شده است. برای آگاهی بیشتر از چگونگی استفاده از هر صفحه  کتاب دانش آموز به راهنمای تدریس آن صفحه مراجعه کنید.

ر – مرحله رفع اشتباهات و به کار گیری درس :

در این مرحله آموزگار باید کار انجام شده توسط دانش آموز را ببیند برای آن هایی که مطلب را در نیافته اند روی تخته یا دفتر مشق تمرین های اضافی همانند کتاب بدهد تا مطلب را بفهمد. معلم خوب تصحیح کارهای دانش آموزان را بعد از گزارش تخصصی کلاس درس در ساعت های بیکاری انجام می دهد نه همان موقع در کلاس. دانش آموزانی که مطلب را خوب درک کرده اند در صورت امکان و توانایی آموزگار ، باید در کارهای مشابه ولی مشکل تر مغز آنها را به کار انداخت. در هر صورت مطا لب ریاضی انتزاعی نیستند و به طور حتم در صفحات بعدی دوباره به کار گرفته خواهد شد.

گزارش تخصصی مراحل ساخته شدن یک مفهوم در ذهن کودک

 

درک عمیق و تثبیت هر مفهوم در ذهن کودک باید از سه مرحله اساسی زیر بگذرد . تا این مراحل طی نگردند مفهوم به طور عمیق و فراموش نشدنی گزارش تخصصی در ذهن او جای نخواهد گرفت . این مراحل عبارتند از :

الف – مرحله احساس مفهوم :

در این مرحله کودک با مشاهده و تجربه شخصی به کشف مفهوم می پردازد و از آن مفهوم در ذهن خود نقش اولیه می سازد.

ب – مرحله خو گرفتن با مفهوم :

در این مرحله از روی مشاهده تجربه های اشخاص مورد اعتماد از روی بازسازی منظم تجربه ها و مشاهدات قبلاً انجام شده خود ، با توضیحات و مثال ها و تجربه های هدف دار بزرگتران مورد اعتماد و همچنین با توجه به اعمال و رفتار منظم دیگران مفهوم برای کودک خودمانی می شود و جای خود را برای یادگیری عمیق در ذهن او باز می کند.

ج – مرحله عرضه و به کارگیری مفهوم :

در این مرحله عرضه مطالب از طریق تصویر و عمل به خصوص با به کار گیری مطلب در وضعیت های مشابه ، درک مفهوم عمیق تر می گردد.

در مدرسه کار مرحله « الف » منحصراً توسط خود دانش آموز مرحله « ب » به وسیله معلم و شاگرد و مرحله « ج » هم توسط شاگرد با هدایت معلم انجام پذیر است.

در ارائه و ارزیابی هر درس معلم باید این گزارش تخصصی  سه مرحله را همواره مد نظر داشته باشد.

مراحل ساخته شدن یک مفهوم در ذهن کودک : 1- احساس ، 2- خو گیری و 3- عرضه و بکار گیری.

 

مراحل ارائه درس در کلاس :

این مراحل را می توان به ترتیب زیر منظم کرد :

الف – مرحله مجسم :

در این مرحله است که باید با بازی در کلاس ، با سئوال و جواب گروهی یا انفرادی ، با مشاهده در محیط از طریق داستان و نمایش ، با استفاده از وسایل کمک آموزشی توسط شاگرد و معلم، دانش آموز با مفهوم آشنا شود ، مفهوم در ذهن او نقش بندد و تا اندازه ای با آن خو بگیرد.

در هر درسی این مرحله وجود دارد بهترین کار معلم در کلاس ارائه خوب این مرحله با توجه به هدف درس است. برای این مرحله ، ابتکار خود معلم مهمترین نقش را دارد. در همین مرحله است که معلم متناسب با موضوع درس و ابتکار خود روش های مختلف تدریس را به کار می بندد. کتاب دانش آموز معمولاً هیچ گونه کمکی به معلم در این مرحله مهم نمی کند ولی می تواند راه فعالیت هایش را به او نشان دهد.

ب – مرحله شفاهی :

منظور از این مرحله این است که آموزگار با بازگو کردن جواب هایی که در مرحله پیش از دانش آموزان دریافت کرده به طور دقیق و یا حتی با نظم دادن به تجربیات و مشاهدات آن ها به طور شفاهی سعی در تفهیم مطلب می کند. واژه هایی که در درس باید به طور دقیق عرضه شوند با بیان درست تفهیم می کند و گاهی از دانش آموزان تکرار آن را به طور دسته جمعی یا انفرادی به طور شفاهی می خواهد.

این مرحله به تنهایی و بدون انجام مرحله الف گزارش تخصصی  هیچ گونه ارزش و اعتباری در کلاس درس ندارد و به کار بردن آن به طور مستقیم بدترین ، بی نتیجه ترین و مضرترین طریقه آموزش در کلاس است. ولی این مرحله برای مرحله ج زیر که اساسی است لازم و ضروری است.

ج – مرحله نیمه مجسم = ( تصویری ) : در این مرحله هم از وسایل کمک آموزشی مختلف ( از جمله تخته سیاه و دفتر مشق برای کشیدن و نوشتن ) برای فهماندن مطلب استفاده می شود ، در حقیقت کار مرحله الف و نتایج آن در این مرحله به صورت تصویری و نیمه مجسم در می آید. اهمیت این مرحله کمتر از اهمیت مرحله اول نیست و می توان در آن هم از ارزش های گوناگون تدریس استفاده نمود ( البته متناسب با موقعیت ) . یاد آوری می شود که منظور استفاده از تخته سیاه و دفتر مشق این نیست که تصاویر و مفاهیمی که در کتاب دانش آموزان عرضه شده اند بار دیگر روی تابلو و دفتر توسط معلم یا شاگرد باز نویسی شوند ، بیایید به خاطر رضای خدا این عادت رونویسی و باز نویسی که در مدارس ما معمول گشته است کم کم فراموش کنیم و به جای آن مغزها و  قوه های ابتکار خود و دانش آموزانمان را به کار اندازیم . باشد که نسل آینده به جای تقلید کورکورانه به سازندگی بپردازد.

گزارش تخصصی آموزش داستان های کوتاه

ب- ایجاد توانایی برای انجام محاسبات عددی در زندگی روزمره.

به این طریق دانش آموز پس از اتمام دوره همگانی قادر به انجام محاسباتی خواهد بود که در زندگی عادی به آن نیاز دارد از قبیل چهار عمل اصلی ، درصدها ، نسبت ها و غیره.

ج- ایجاد توانایی در انجام دادن محاسبات ذهنی و حدس و تخمین زدن کمیت ها در حدود نیازهای زندگی روزمره.

به این صورت دانش آموز تدریجاً انجام محاسبات گزارش تخصصی ذهنی را در حد نیاز در جامعه به دست می آورد و می تواند از طول ، مساحت ، وزن و… اجسام محیط خود بر آورد نسبتاً درستی داشته باشد.

د- آموزش ریاضیات مورد نیاز در رابطه با سایر دروس دیگر دوره همگانی.

به این صورت ریاضیات مورد نیاز برای دروس دوره همگانی آموزش داده می شود.

هـ- ایجاد توانایی در بر آورد راه حل مسئله ها و حدس جواب آن ها.

به این صورت به تدریج در دانش آموز توانایی تصور راه حل مسئله قبل از این که دست به قلم و کاغذ ببرد ایجاد می شود و در نتیجه توانایی پیدا کردن خطوط کلی راه حل مسئله های زندگی در او تقویت می گردد.

و- ایجاد توانایی درک محتوای ریاضی مسئله ها ، به قالب ریاضی در آوردن و حل آن ها.

چون بسیاری از مسئله های زندگی روزمره که به کمک عبارت ها و جمله ها بیان شده اند الگویی ریاضی در خود نهفته دارند با رسیدن به این هدف دانش آموز تدریجاً قادر به تشخیص این الگو می گردد. یعنی نخست محتوای ریاضی مسئله را می شناسد و سپس با به کار بردن الگوی ریاضی مناسب آن را حل می کند.

چگونگی رسیدن به هدف ها

برای رسیدن به هدف های کلی لازم است معلمین نکات زیر را مورد توجه قرار دهند:

الف- در انتخاب مطالب و مسائل به فرهنگ اسلامی و زندگی روزمره یک فرد ایرانی توجه شود.

ب- حتی الامکان از مسائل منطقه ای و محیط زندگی دانش آموزان و مسائل خاص روستایی ( تقسیم آب و محصول و …) یا شهری ( اجاره ، هزینه آب ، برق ، تلفن و … ) استفاده کنند.

ج- وسایل کمک آموزشی ساده توسط معلم و گزارش تخصصی دانش آموزان ساخته و مورد استفاده قرار گیرد.

د- با ایجاد انگیزه و ارائه مثال های مناسب ذهن و توجه دانش آموزان را برای درک مفاهیم ریاضی آماده ساخته و سپس به بیان تعریف یا دستور یا استدلال بپردازند.

ر- با شرکت دادن دانش آموزان در درس و راهنمایی او در کشف مطالب و توجه به اظهار نظرها و پیشنهادهای وی حس اعتماد به خود را در او پرورش دهند.

ز- ازطریق انتخاب مثال های جالب و مناسب علاقه به ریاضیات دردانش آموزان ایجاد گردد وبا احتراز از طرح معماها و مسائل پیچیده ترس از ریاضیات ویأس دریادگیری آن از بین برده شود.

س- با ارائه عکس یا شرح حال و نمونه کار ریاضیدانان ایرانی دانش آموز با تاریخ ریاضیات آشنا و سهم دانشمندان ما در پیشرفت ریاضیات برای او روشن شود.

ص- سنت های نادرست گذشته را به دور ریزد گرچه به صورت عادت در آمده باشد.

از جمله عدد صفر را به جای نقطه با « ه » و در جمع و تفریق و ضرب ستونی علامت های + و - و × را در سمت چپ عدد پایینی بنویسند نه در سمت راست عدد بالایی که اکنون متداول است. همچنین در نوشتن زمان ، ساعت و دقیقه را با دو نقطه از هم جدا کنند . ( مانند 3:25 یعنی ساعت 3 و 25 دقیقه ).

ط- در محاسبات عددی ، ذهنی و حل مسائل علاوه گزارش تخصصی بر دقت ، سرعت عمل را در دانش آموزان تقویت کنند.

ی- با طرح پرسش های مناسب امکان ارزشیابی مستمر دانسته های دانش آموزان را فراهم نمایند.

 

اقدام پژوهی شاخص‌های کمّی وضع موجود

ب. شاخص‌های کمّی وضع موجود

برای تعیین وضع موجود از اعداد و ارقام نیز استفاده شد که در این قسمت در قالب شاخص‌های کمّی به شرح زیر ارائه می‌گردد: با استفاده از روش اقدام پژوهی مشاهده ی متمرکز به بررسی نتایج آزمون درس ریاضی پرداختم. نتایج به دست آمده چنین بود: فقط2 نفر از کل دانش ­آموزان، همه ی سؤالات آزمون ریاضی را، صحیح و کامل انجام داده بودند! 3 نفر در حد اقدام پژوهی بسیار خوب و 4 نفر در حد خوب، پاسخ داده، 13 نفر در حد متوسط و 5 نفر ضعیف بودند. متأسفانه، بعد از 3 ماه که از سال تحصیلی می گذشت و با توجه به تمرینات زیادی که در کلاس انجام می شد، این امر قابل قبول به نظر نمی‌رسید.  

گردآوری داده‌ها

هدف کلی آموزش و پرورش در دوره عمومی آماده ساختن فرد برای زندگی در تمام ابعاد است. لذا آموزش ریاضی در این دوره باید در جهت نیل به هدف های کلی زیر باشد:

الف- پرورش نظم فکری و درست اندیشیدن از طریق آموزش به کار بردن دانسته ها  برای به دست آوردن نتیجه ها.

به این طریق دانش آموز با توجه به مراحل مختلف استدلال و نظم حاکم برآن در بیان  یک مطلب یا حل یک مسئله در می یابد که چگونه می تواند دانسته های اقدام پژوهی خود را برای به  دست آوردن نتایج جدید به کار گیرد.

اقدام پژوهی شاخص های کیفی تدریس  

گرد آوری شواهد یک

 سیف اللهی(1384) معتقد است، توصیف وضع موجود یا شواهد 1، بخش مهمی از بیان مسأله است که به تبیین و توصیف وضع موجود از نظر محقق می پردازد که بیانگر وضع نامطلوبی است. بر این اساس، به منظور مشخص کردن مسأله اقدام پژوهی ذکر شده، در اوایل سال تحصیلی جهت گردآوری داده‌ها، از شاخص‌های کیفی و کمّی استفاده نمودم. 

      الف. شاخص‌های کیفی وضع موجود      

      به منظور آگاهی بیش­تر از میزان علاقه­ی دانش­آموزان نسبت به درس ریاضی و همچنین میزان اضطراب آنها در این درس ، دفترچه­ای به نام ثبت فعالیت‌های ریاضی تهیه نموده و هر ورق آن را به دانش­آموزی اختصاص دادم و هنگامی که دانش‌آموزان فعالیت‌های مختلف گروهی و فردی در کلاس انجام می‌دادند، با دقت، رفتار آنان را مشاهده نموده و یادداشت می‌کردم. بعد از دو ماه و چند روز:

با مشاهده­ی فعالیت‌های دانش‌آموزانم در زنگ ریاضی و بررسی یادداشت‌های روزانه­­ پژوهشی خود، چنین دریافتم:دانش‌آموزان برای شرکت در فعالیت‌های گروهی مربوط به درس ریاضی از خود رغبتی نشان نمی‌دادند. در انجام تمرین‌های ریاضی دقّت کافی را نداشتند. در انجام فعالیت‌های عملکردی درس ریاضی، با دوستان خود همکاری نمی کردند.. به وسایل کمک آموزشی هنگام تدریس ریاضی توجه نداشتند.

با بررسی مراجعات مکرر بعضی از اولیای دانش‌آموزان به کلاسم، و گله مندی از فرزندشان در رابطه با درس ریاضی دریافتم:از نتایج آزمون‌های درس یاد شده ناراضی بودند. نسبت به درس ریاضی ابراز بی­علاقه­گی می کردند.انجام تکالیف ریاضی در منزل، با تأخیر و نارضایتی اولیا همراه بود. تکالیف ریاضی با کمک بزرگ­ترهای خود انجام می شد.

با نظر­سنجی از دانش‌آموزان در مورد میزان اقدام پژوهی علاقه­ی آنها و همچنین میزان اضطراب آنها در این درس دریافتم: نسبت به یادگیری درس ریاضی نگرش مثبتی نداشتند. به نقل از چند تن از دانش‌آموزان زنگ ریاضی خسته کننده بود.

هم­چنین با بررسی نتایج حاصل از آزمون ریاضی دریافتم:  آزمون‌های عملکردی را با دقت انجام نمی­دادند. علاقه­ای به انجام آزمون‌های عملکردی نداشتند. نتایج آزمون­های عملکردی چندان رضایت­بخش نبود.

با بررسی کارنامه پیشرفت تحصیلی سال گذشته آن‌ها نیز دریافتم: ارزیابی درس ریاضی در کارنامه پیشرفت تحصیلی سال گذشته برخی از آنان چندان رضایت بخش نبود.

علاوه بر این، با  بررسی پاسخ پرسش­نامه ­ویژه­ی معلمان سال گذشته نیز یافته­های زیر به دست آمد: معلمان سال گذشته نیز از انجام فعالیت‌های ریاضی برخی ازآنان رضایت چندانی نداشتند.  در سال گذشته نیز بعضی از دانش­آموزان نسبت به یادگیری مفاهیم درس ریاضی رغبتی از خود نشان نمی‌دادند. هم­چنین با بررسی پوشه­کار سال اقدام پژوهی قبل فراگیران هم مشخص شد که برخی از آنان تکالیف و فعالیت‌های خود را با دقت انجام نداده بودند.

اقدام پژوهی آماده سازی یک برنامه ی درسی

برای آماده سازی یک برنامه ی درسی که بتواند در نظام تعلیم و تربیت مفید واقع شود باید در مواد مورد استفاده ی آن دقت شود.

شرط موفقیت یک برنامه نظیر داستان گویی اقدام پژوهی در مدارس روانی و موزون بودن آن است. در یک نظام تعلیم و تربیت باید بخش ها مکمل هم باشند و در عین حال آنقدر قدرت داشته باشند که مستقل به کار آیند.

اگر چه امروزه به عواملی نظیر تفکیک بودجه و کاهش تعداد کارکنان در نظام های آموزشی اشاره می شود، با این حال رویکردهای تازه ای نسبت به فعالیت هایی نظیر داستان گویی درحال پیدایش است

داستان ارثیه شرقى ماست

به نظر می رسد برای رفع مشکل عدم توانمندی معلمین به عنوان یکی از اصلی ترین عناصر آموزشی باید دوره هایی برای آن ها برگزار شود. مدیران، معلمین و سایر افراد دست اندرکار نظام تعلیم و تربیت بایستی نسبت به شرکت در برنامه های داستان گویی ترغیب شوند، چون اگر بهترین داستان ها هم در خدمت شخصی که علاقمند به داستان گویی نباشد قرار گیرد و نتواند از عهده ی ارائه ی آن برآید، در واقع کاری عبث انجام شده است.

دوره های آموزش ضمن خدمت که بعضا بی توجه اقدام پژوهی به نیازهای واقعی معلمین برگزار می شود نتایج مفیدی را به دنبال نخواهد داشت، اما با شناسایی افراد توانمند و علاقمند و برگزاری دوره های ضمن خدمت ویژه ی آنان کم کم نگرش ها نسبت به داستان گویی تغییر خواهد کرد.

در تدریس معلم باید طرح درس خود را از قبل آماده کرده باشد و از شیوه های مختلفی برای ارائه ی مطلب به دانش آموزان سود بجوید، اما متاسفانه در عمل چنین اتفاقی نمی افتد. معلم باید بداند که در عصر ارتباطات باید حجم دانسته هایش به حدی باشد که بتواند در برابر سوالات مختلف دانش آموزان پاسخگو باشد. با مسلط کردن خود به این تجهیزات است که او می تواند پله های موفقیت را یکی پس از دیگری پشت سر بگذارد.

کسانی که شغل معلمی را برگزیده اند خود زمانی دانش آموز بوده اند و شرایط آموزشی و پرورشی را در مدارس تجربه کرده اند. علی رغم پیشرفت های ظاهری هنوز اتفاق تاثیر گذاری در مدارس و در نحوه ی تدریس معلمین نیفتاده است. باید در نظام آموزشی فرصت هایی فراهم شود که در برانگیختن انگیزه برای معلمین نقش کاربردی باشد.

همچنین برای کسب جایگاه مناسب برای فعالیتی نظیر اقدام پژوهی داستان گویی لازم است در دانشگاه ها و سایر موسسات مرتبط رشته ای خاص ایجاد گردد تا نیروهایی توانمند برای فن داستان گوی تربیت شوند.

گزارش تخصصی نظام تعلیم و تربیت و داستان گویی

کودک در نظام تعلیم و تربیت جدید انسانی فعال و پویا است که حق انتخاب دارد. او با تجارب متفاوتی روبه روست. یکی از کارهایی که کودک در گزارش تخصصی نظام های آموزشی امروزه با آن روبه روست شنیدن، نوشتن و باز گفتن است. در ذهن کودک میلیون ها جرقه وجود دارد که هر کدام می تواند زمینه ی بروز و ظهور استعدادهای تازه را فراهم کند.

میل ذاتی کودک به شنیدن داستان موجب شده است تا داستان گویی به عنوان یکی از روش های آموزشی و تربیتی در طول اعصار مورد توجه باشد. کودک در داستان مایه ی زندگی خود را می یابد و خصوصیات رفتاری افراد را درک می کند.

داستان ها منعکس کننده ی نگاه انسان به جهان هستی و محیط پیرامون اوست و به همین دلیل داستان گویی راهی برای انتقال و آموزش آداب و رسوم و سنن از نسلی به نسل دیگر است. در تجدید حیات جاری داستان گویی، تعیین مرز ظریف بین گزارش تخصصی اجرا و گفتن داستان به گونه ای فزاینده دشوار است و این تفاوت مربوط به رابطه ی بین گوینده و شنونده است و داستان در کانون این رابطه قرار دارد.

دانش آموز باید بتواند در طول داستان با داستان گو همراه باشد. اگر در نظام آموزشی به این مساله توجه شود، که داستان می تواند بسیاری از آموزه های تربیتی را به خوبی به مخاطب منتقل کند، مطمئنا رویکردها نسبت به فعالیت داستان گویی تغییرات جالبی پیدا خواهد کرد. متاسفانه به دلیل این که انتخاب معلمین در کشور با نگاه های پرورشی همراه نیست و در گزینش معلمان به توانمندی های خاص توجه نمی شود و ملاک گزینش بر اساس نمره می باشد، جایگاه داستان و داستان گویی و سایر فعالیت های پرورشی در نظام آموزشی به خوبی قوام نیافته است.

اگر فعالیت داستان گویی توسط فردی ناتوان که با اصول داستان گویی آشنا نیست، ارائه شود؛ نه تنها نمی تواند موثر واقع شود بلکه علی رغم میل فطری کودک به داستان او را از محیط داستان فراری می دهد. در این رابطه ما با دسته های مختلفی از داستان گویان روبه رو هستیم: داستان گو - مجری ها، داستان گو -کتابدارها و داستان گو- معلمان.

در نظام های آموزشی بیشتر شاهد داستان گو - معلمان هستیم؛ یعنی آن دسته از داستان گویانی که برای کودکان در برنامه های آموزشی داستان می گویند، اما علاقه مند به کار داستان گویی نیستند، در واقع آنان علاقه مند به اجرای داستان توسط داستان گو نیستند.

داستان خواند برای کودک، ارتباط پدر و کودک

به دلیل حاکمیت این دیدگاه در نظام آموزشی، معلمین نمی توانند نقش داستان گویی را به خوبی ایفا کنند. معلیمن در نظام های آموزشی باید بدانند که بین اجرای فعالیت های آموزشی و فعالیت های پرورشی و فوق برنامه ارتباطی بسیار عمیق وجود دارد. ممکن است بسیاری از معلمین برای بچه های خود در خانه داستان بگویند و با شناختی که از او دارند درباره ی علاقه ها، ترس ها، یا محبت هایش داستان بگویند؛ اما داستان در مدرسه ویژگی های خاص خود را دارد. شکل ارائه ی آن متفاوت است. داستان در مدرسه شور و عاطفه ی بیشتری را می طلبد و باید به کودک آزادی عمل بیشتری بدهد. داستان با توجه به نیازهای فطری مخاطب فرق می کند. برای این منظور باید کتاب های درسی سرشار از ادبیاتی غنی و مفید باشد. گزارش تخصصی این ادبیات باید با مدیریت و برنامه ریزی آموزشی همسو بوده و در برنامه ی تحصیلی خللی وارد نکند. معلم می تواند با داستان به دانش آموزان مهارت های پژوهشی را بیاموزد، می تواند گوش سپردن به داستان و برانگیختن کودکان را با آن ها تجربه کند.

نظام تعلیم و تربیت و داستان گویی

علاوه بر موارد فوق برنامه های آموزشی از جمله برنامه های چند رسانه ای می باشند. برنامه ی چند رسانه ای، برنامه ای است که ترکیبی از دو یا بیش از دو شکل هنری است که هر کدام می تواند جایگاه خود را داشته باشد و در مجموع کل واحدی را بیافریند.

داستان گویی در نظام آموزشی می تواند با اشکال مختلف درسی بیامیزد، به شرطی که روی برنامه ها به خوبی فکر شده باشد و ارتباط بین بخش های آن منسجم باشد. موثرترین برنامه ها آن هایی هستند که بر درون مایه یا موضوع درسی یا نویسنده ای خاص متمرکز شده باشند.

گزارش تخصصی روش های حل مسائل ریاضی

اهمیت موضوع

از جمله فعالیت هایی که می تواند بدون ایجاد حساسیت در نظام آموزشی از عهده ی مسئولیت خطیر پرورش کودکان بر آمده و همه چیز را همانند حلقه ای واحد به دور خود جمع کند، فعالیت داستان گویی است. داستان به لحاظ نیاز فطری انسان، همیشه یکی از برنامه های مورد علاقه ی اوست. در طول تاریخ علی رغم پیشرفت های سریع تکنولوژی هنوز زبان ساده ی داستان نقش بسیار مهمی در بیان مسائل آموزشی دارد. هرچند با توجه به تغییرات تکنولوژی، تغییراتی اساسی در استفاده از داستان ها صورت گرفته است و به سختی رویکردهای سابق نسبت به داستان گویی ایجاد می شود، اما با هماهنگی بین بخش های مختلف نظام های آموزشی می توان خلا موجود در آن را پر کرد.

در این راستا توجه به این نکته ضروری به نظر می رسد، که یکی از بخش های مهم ادبیات کودک، داستان می باشد. داستان کودک را در همه ی اوقات زندگی پرورش می دهد و باعث مسرت خاطر، وسعت تخیل و قوت تصور او می شود و نیز نیروی ابتکار و ابداع به او می بخشد. داستان هایی که کودکان می خوانند و می شنوند اثری عمیق در فکر و روحیه ی آنان می گذارد و آن ها را برای رویارویی با مسائل رشد و معاشرت با دیگران آماده می سازد و نیز در درک و فهم مشکلات زندگی آن ها را یاری می دهد. داستان، به ویژه در زمینه های زبان آموزی گزارش تخصصی و آموختن کلمات تازه به کودکان نقش قاطعی دارد.

 یافته های علمی

هدف های برنامه ی ادبیات کودکان و به ویژه داستان در آموزش و پرورش دوره ی ابتدایی عبارتند از:

1- کمک به پرورش قدرت بیان و عواطف و افکار کودکان

2- تقویت و پرورش نیروی تخیل در کودکان

3-تحریک قوه ی ابتکار و ابداع در کودکان

4-ایجاد عشق و علاقه به ادبیات در کودکان

5- رشد اعتماد به نفس کودک و علاقمند ساختن او به آزادی و عدالت اجتماعی

6- برآوردن نیازهای عاطفی کودک و آماداه ساختن او برای دریافت پیام های اخلاقی و انسانی و شهروندی خوب بودن.

کودک و داستان

متاسفانه نکته ای که تا کنون در نظام های آموزشی به چشم می خورد، تاکید بر جهل و نادانی کودکان است و این نگرش حاکی از طرز تلقی " انسان شکل نیافته " در تعلیم و تربیت است.

علاوه بر آن کتاب های درسی در هزاره ی جدید گزارش تخصصی در حال تغییر است، اگر چه هنوز کتاب ها به صورت کامل متناسب با توانایی ها و خصوصیات ذهنی کودکان تدوین نشده است، اما آموزشگران جدید نسبت به نقش داستان در پرورش جسمی و روانی و ذهنی کودکان تاکید بسیار دارند و جامعه هم تا حدود زیادی این تغییرات را پذیرفته است.

طرز تلقی بزگسالان نسبت به کودک و سرشت او بخش مهمی از برداشت نسبت به مفهوم کودکی است. ادبیات جدید کودک، محصول دگرگونی در مفهوم کودک است و نگرش های تازه ای را نسبت به کودکان و توانایی ها و ویژگی های ذهنی آن ها پدید آورده است.

داستان و داستان نقش بسیار مهمی در تکوین شخصیت کودک دارد. از طریق داستان ها و داستان های خوب کودک به بسیاری از ارزش های اخلاقی پی می برد. پایداری، شجاعت، نوع دوستی، امیدواری و... ارزش هایی هستند که هسته ی مرکزی بسیاری از داستان ها و داستان ها را تشکیل می دهند.

پرورش حس زیبایی شناسی در کودک، گزارش تخصصی  متوجه ساختن کودک به دنیایی که اطرافش را فراگرفته، پرورش عادات مفید در کودک، تشویق حس استقلال طلبی و خلاقیت در کودک هدف های اصلی طرح داستان های خوب برای کودکان است.

گزارش تخصصی خواندن داستان های کوتاه

از سویی در نظام آموزشی رسمی کشورها و به ویژه در کشورهای جهان سوم به دلیل نیاز روزافزون جوامع به نیروهای متخصص تاکید بر یادگیری تئوریک است و به آموزش های نظری بیش از سایر آموزش ها توجه می شود.

به نظر می رسد نظام های آموزشی گزارش تخصصی به ویژه نظام تعلیم و تربیت در کشور ما نیاز به بازسازی در زیربناهای فکری دارد. برای این منظور باید افراد آگاه و خبره بتوانند نیازهای جامعه ی اطلاعاتی را در کنار امور آموزشی به گونه ای سازماندهی کنند که تنوع فعالیت ها حفظ شده و همه چیز در خدمت سازندگی افرادی پرشور قرار گیرد.

توصيف وضع موجود

اينجانب ...... آموزگار پایه ... آموزشگاه .......  هستم. آنچه ذهن مرا را به خود مشغول کرده بود ، به شرح زیر است: در اوایل سال تحصیلی یاد شده، همواره رفتار دانش‌آموزان در زنگ ریاضی، توجه مرا به خود جلب می­کرد. بدان معنا که در این زنگ، شاهد چهره­های درهم رفته و بی حوصله­ی آنان بودم. بعضی از دانش آموزان در این زنگ با گزارش تخصصی یکدیگر صحبت می­کردند، برخی از آن ها بی مورد اجازه­ی بیرون رفتن از کلاس را می­گرفتند، چند تا از دانش­آموزان سرشان را روی میز خود گذاشته چرت می زدند. گاهی اوقات کتاب ریاضی­شان را نمی­آوردند و هنگام انجام تمرین­ها، دائم در کلاس راه می­رفتند. در واقع آن چه بیش از هر چیز مرا متعجّب می‌کرد، کم­تحرکی و بی­توجهی آنان نسبت به درس ریاضی بود، زیرا آن­ها در زنگ‌های دیگر فعال و گزارش تخصصی پر­تحرّک بودند و برای انجام دادن فعالیّت‌های مربوط به درس­های دیگر میل و رغبت زیادی از خود نشان ‌داده و فعالیت­های مورد نظر را به خوبی، کامل و تمیز انجام می­دادند، اما  درکلاس ریاضی علاوه بر این که غیر­فعال بودند، تکالیف و فعالیت­های مربوطه را نیز کامل و مرتب انجام نمی دادند!  زمانی که فعالیت­های عملکردی ارائه می­شد تا انجام دهند، مشاهده می­کردم که بی­حوصله، بی­دقت و نامرتب انجام می دهند. از این که آن‌ها این قدر نسبت به درس ریاضی بی­توجه بودند، متأثر می‌شدم. احساس می­کردم حتماً مشکلی هست که به درس مورد­ نظر   بی­اعتنا هستند، به همین دلیل توجهم به این مسأله بیش­تر جلب شد با توجه به این که درس ریاضی یکی از علوم پایه محسوب می‌شود، عدم­ علاقه به این درس، منجر به ناتوانی یادگیری شده، در نهایت، نه تنها باعث افت تحصیلی و اتلاف بودجه می‌شود، بلکه به سرزنش و تحقیر دانش‌آموزان، تشکیل خودپنداره ی ضعیف و کاهش عزت نفس آنان انجامیده و سلامت روان­شان را نیز به مخاطره می‌اندازد. و چه بسا آنان را به مکانیزم‌های دفاعی ناموفق بکشاند. این مشکلات، از مدرسه و دانش‌آموزان، به خانه و خانواده کشانده شده و اضطراب و ناخشنودی را در همه فضای زندگی می‌پراکند و حاصل همه­ی  این­ها، آسیب سختی است که به بهداشت روانی جامعه وارد می‌شود.(تبریزی،1384،ص7) از این رو، و بر اساس وظیفه­ی خطیر الهی و تعهد شغلی خود و احساس مسئولیتی که در برابر دانش‌آموزانم داشتم، سعی کردم ابتدا علل بی‌علاقه‌گی آنان  را نسبت به درس ریاضی ریشه­یابی نموده و سپس به حل آن مبادرت ورزم.  مسأله­ای که برایم مطرح می‌شد این بود؛ با توجه به محور بودن دانش‌آموزان در فعالیت‌های کلاس، در راستای هدف این اقدام پژوهی چه راه­کارهای عملی را می‌توان ارائه نمود تا میزان علاقه‌مندی دانش‌آموزان به درس ریاضی و فعالیت‌های مربوط به آن بیشتر شود و اضطراب دانش آموزان در این درس کاهش یابد ؟ به عبارت روشن­تر، با استفاده از چه روش­هایی می­توان، زمینه­ی مناسبی برای شرکت فعال فراگیران در انجام فعالیت‌های مربوط به درس ریاضی فراهم نمود؟ بنابراین، در تحقیق حاضر که از نوع  پژوهش در عمل بوده است، در پی آن بودم تا با استفاده از ابزار معتبر علمی به جمع آوری داده‌ها­ی لازم با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر ایجاد مسأله و دست­یابی به راه­حل‌های مورد نیاز برای حل آن پرداخته، تا پس از انتخاب و اعتبار بخشی مناسب، به اجرای آن‌ها بپردازم. بر این اساس، هدف اصلی آن، گزارش تخصصی  ایجاد انگیزه و افزایش علاقه در دانش‌آموزان یاد شده نسبت به درس ریاضی  از طریق داستان گویی و انجام فعالیت های عملکردی آن و پیشرفت فراگیران در آزمون های درس مورد نظر می باشد.

 

 

گزارش تخصصی حل مسائل ریاضی

بیان مسئله

برای بهبود نظام تعلیم و تربیت با توجه به گستره ی بسیار وسیع آن؛ نخست لازم است نوع جامعه ای که درآن به نقش و جایگاه داستان گزارش تخصصی می پردازیم را بشناسیم. در بررسی جوامع و تا حدود پانزده سال قبل به دو نوع جامعه برمی خوریم: جامعه ی کشاورزی و جامعه ی صنعتی.

هرکدام از این دو جامعه از ارتباطاتی یک سویه بهره می بردند و وسیله ی انتقال پیام در آن ها عمدتاٌ نوشته، رادیو و تلویزیون بود. در اواخر قرن گزارش تخصصی بیستم شاهد پیدایش جامعه ی دیگری به نام جامعه ی اطلاعاتی بودیم که اصلی ترین منبع در این جامعه دانش و اطلاعات است و عمده ترین سازمان های آن مراکز تحقیقاتی، دانشگاه ها و نظام های آموزشی می باشد. در این جامعه ارتباطات دوسویه و چند سویه است و این توانایی علاوه بر افزایش دادن سرعت ارسال و دریافت اطلاعات باعث افزایش فوق العاده ی سرعت رشد دانش نیز شده است. بنابراین در بخش آموزش دیگر نیازی به حفظ کردن مطالب نیست و باید هدف گذاری، برنامه ریزی و فرایند تدریس به سرعت از شیوه ی حفظ کردن و انبارداری اطلاعات به سمت ایجاد مهارت در فراگیرندگان به منظور توانایی دریافت اطلاعات مفید و مورد نیاز، چگونگی تجزیه و تحلیل داده ها و کسب نتایج تولید دانش تغییر جهت دهد و زمینه برای یافتن روابط و حقایق به جای آموزش آن ها فراهم شود.

اکنون همه ی نظام های تعلیم و تربیت به گونه ای با فناوری های ارتباطی درگیر می باشند. با توجه به هزینه های بسیار بالایی که در بسیاری از مدارس جهت بهبود امر تدریس و یادگیری به کار برده اند، انتظار می رفت که این عوامل به سمت ساده سازی گزارش تخصصی و هیجان بخشیدن به آموزش پیش رود؛ اما متاسفانه در عمل مدارس فاقد نشاط و شادابی لازم می باشند. جریان تعلیم و تربیت نه فقط باید موجب شود تا خلاقیت در دانش آموزان توسعه یابد بلکه باید زمینه های آن را هم فراهم کند.

 

گزارش تخصصی داستان های کوتاه

مقدمه

نظام تعلیم و تربیت برای شروع بحث بهتر است ابتدا کلمه ی داستان و داستان گویی را مجدداٌ تعریف کنیم: داستان در لغت به معنی حکایت و سرگذشت است و دراصطلاح به آثاری اطلاق می شود که در آن ها تاکید برحوادث خارق العاده گزارش تخصصی بیشتر از تحول و تکوین آدم ها و شخصیت ها است. در داستان یا حکایات محور ماجرا بر حوادث خلق الساعه قرار دارد. حوادث داستان ها را به وجود می آورند و در واقع رکن اساسی بنیادی آن را تشکیل می دهند ؛ بی آنکه در گسترش و بازسازی قهرمان ها و آدم های داستان نقشی داشته باشد. "

همچنین در لغت نامه ی دکتر معین درباره ی کلمه ی تعلیم آمده است: "آموختنی های مربوط به مسائل اجتماعی، تمدن و امور اجتماعی. آموختن و یاد دادن" و تربیت: "پرورش دادن، رشد کردن "معنی شده است.با توجه به دو تعریف فوق زمینه های بررسی جایگاه داستان گویی در نظام های آموزشی مشخص تر می شود.

 براي تقويت ذهن رياضي دانش آموز ، مي توان از تخيل او کمک گرفت . مثلا از او خواست تا يک مکعب چهار بعدي رسم کند ؛ اگر فضاي فيزيکي ما چهار بعدي بود ، چه مساله هايي در برابر ما مطرح مي شد ؟ اگر زمان را هم مي شد ، هم چون وزن ، در نقطه هاي خاصي از صفحه يا خط ، متمرکز کرد ، چه امکان هايي براي محاسبه بدست مي آمد ؟ و ... . بايستي دانش آموز را  به فکر وا داشت  و او را به دنيايي بزرگتر و غني تر از آن چه مي شناسد برد . هر چه به روش ها- و نه بر حفظ کردن قضيه ها و راه حل مساله – تکيه شود و هر مقدار وقتي گزارش تخصصی که صرف آموزش بنيان ها و مباني رياضيات بشود ، زياد نيست . کار آرام ، مستمر و پر حوصله ، همراه با بر انگيختن شوق و کشش دانش آموزان است که مي تواند « انديشه ي رياضي » را در آن ها بوجود آورد . « انديشه ي رياضي » چيزي است که به وجود آمدن آن « در فرد ، تنها ، به تدريج و با آشنا کردن دانش آموز با روش ها و آگاهي هاي معين تفکر در طول زمان ، ممکن است گزارش تخصصی ،همان طور که خود « انديشه ي رياضي » در طول تاريخ و با تلاش نسل هاي متوالي انسان ، تکامل يافته است .

 

اقدام پژوهی چگونه میتوانم از طریق خواندن داستان های کوتاه دانش آموزان را در حل مسائل ریاضی کمک کنم؟

چكيده

داستان گویی در کشور ما سابقه ای بس دیرینه و قدیمی دارد، اما نفوذ عوامل و وسایل ارتباط جمعی و علاوه بر آن مسائل خاص حوزه های شهرنشینی، موجب شده تا نقش داستان گویی در طول دوران و به ویژه در نظام های آموزشی کم رنگ شود.

همچنین به داستان گویی هنوز به عنوان اقدام پژوهی یک فن نگاه نمی شود و در نظام آموزش و پرورش جایگاه شایسته ای برای داستان گویی به چشم نمی خورد. بسیاری از علاقمندان به این فن، به تجارب خود متکی هستند و کمتر با روش های علمی و اصول قابل قبول این فن آشنایی دارند. بحث درباره ی نظام تعلیم و تربیت بسیار گسترده است، به گونه ای که وارد شدن به هر حیطه از آن، نیازمند دانش و تخصص است و اگر محققی واجد تخصص نباشد و علاوه برآن در زمینه ی مسائل تربیتی صبر و حوصله و دقت لازم را به کار نبرد، بی شک نمی تواند این نظام را به سر منزل مقصود هدایت کند.

همان گونه که می دانید در کشور ما به رغم وجود گنجینه های علم و معرفت و داستان ها و افسانه های زیبا و آموزنده، اولیا و مربیان بیشترین وقت خود به مسائل آموزشی کودکان اختصاص می دهند و دانش آموزان نیز، در خانه اقدام پژوهی و مدرسه بیشتر اوقات خود را صرف یادگیری های غیر فعال کرده، از سختی و خشکی دروس و اضطراب امتحان و نمره رنج می برند. بدین ترتیب اغلب اولیا و مربیان از هدف اصلی تعلیم و تربیت که پرورش انسان های خلاق، مبتکر و کارآمد است باز می مانند.

این نظام گسترده بخش بسیار وسیعی از اقدام پژوهی جامعه را تحت پوشش قرار می دهد. از دوران پیش دبستان تا دوران دانشگاه گستره ی نظام تعلیم و تربیت است. در این اقدام پژوهی اینجانب قصد دارم دانش آموزانم را از طریق داستان گویی به درس ریاضی علاقه مند نمایم.

کلیدواژه : ریاضی-دانش آموز-داستان گویی-معلم

 

گزارش تخصصی آموزش خوشنویسی در مقطع ابتدایی

 

ج) اشکال در جهت یابی صحیح : برخی دانش اموزان درک صحیحی از رابطه های فضایی مانند با لا و پایین – زیر و رو چپ و راست ندارند به همین دلیل هنگام نوشتن حروف و کلمه ها ( حتی بر روی کاغذ خط دار ) قادر نیستند اشکال گزارش تخصصی صحیح حروف را بنویسند مثلا حرف (( الف )) را بیش از حد امتداد داده و از روی خط می گذرانند .

2- مشکلات نوشتن صحیح حروف الفبا ( حرف نویسی ) گاهی برخی دانش اموزان حروف را بیش از حد بزگ ئ یا کوچک می نویسند ودر برخی موارد خطوط مستقیم ( افقی یا عمودی ) را به حالت قوس دار می نویسند ویا بالعکس  .

3-    مشکلات نسخه برداری صحیح از کلمات ( رو نویسی ) بعضی دانش اموزان ممکن است حروف سازنده ی کلمه را با فاصله ی زیاد بنویسند مثل (( آ  ز  ا  د  ی )) یا این که حروف را بیش از حد به هم نزدیک کرده و صورت کلی کلمه را مخدوش نمایند بسیاری از دانش اموزان در نوشتن حروف پیوسته که نیازمند حرکت های ظریف و دقیق و هماهنگ است با مشکلات جدی ای رو به رو شوند برخی از انان نمی توانند پس از نوشتن یک حرف بلافاصله به نوشتن حروف دیگر بپردازند ( زندی 1383) به واسطه ی مشکلاتی که درنوشتن وجود دارد خطا هایی در نوشتن به وجود می آید .

خطا های متداول در نوشتن :

الف کج نویسی بیش از حد که به دلایل متعددی مثل گزارش تخصصی بسیار نزدیک بودن بازو به بدن و بسیار سفت گرفتن شست و دور بودن خیلی زیاد نوک قلم از انگشتان و صحیح نبودن جهت کاغذ و درست نبودن جهت حرکت قلم اتفاق می افتد .

ب) راست نویسی بیش ازحد: عواملی مثل بسیار دور بودن بازو ازبدن وبسیار نزدیک بودن انگشتان به سرقلم-هدایت قلم به تنهایی توسط انگشت سبابه – نا صحیح بودن جهت  کاغذ در ایجاد ان موثر می باشد .

 

پ ) پرفشار نوشتن که بر اثر فشار دادن بیش از حد انگشت سبابه و استفاده از قلم نا مناسب

ت ) کم رنگ نویسی بیش از حد به عواملی مثل بیش از حد کج یا  راست نگه داشتن قلم و چرخش نوک قلم به یک سمت و قطر بیش از حد قلم بستگی دارد .

ث ) زاویه دار نویسی بیش از حد : به دلیل سفت بودن بیش از حد شست و بیش از حد شل نگه داشتن قلم و حرکت بیش از حد قلم اتفاق می افتد .

ج ) نامرتب نویسی بیش از حد که چهار علت مهم برای این مورد و جود دارد که شامل نبود ازادی حرکت یا حرکت بیش از حد کند دست و محکم گرفتن قلم و در نهایت نا درست یا ناراحت بودن وضعیت می باشد .   

چ ) فاصله گذاری بیش از حد که به واسطه ی گزارش تخصصی  پیشرفت بیش از حد سریع قلم به سمت چپ و حرکت بیش از حد و سریع جانبی ایجاد می شود  ( والاس و لافلین 1370 )

روش های ترمیمی :

1- قبل از فرا گیری نوشتن طراحی تصویر ها ی با قلم مو و انگشت دست روی شن و .... به امادگی قبل از نوشتن منجر می شود .

2-  در مرحله ی اول تعلیم خط بهتر است که نمونه های حروف و کلمات از تخته یا چیز های دیگر ساخته شوند به طوری که نوآموزان بتوانند ان ها را لمس کنند زیرا این عمل اشکال ان ها را در مغز کودکان تثبیت می کند و نوشتنشان را برایشان اسان می سازد همچنین سبب می شود که کودکان با شوق و رغبت به یادگیری حروف و کلمات بپردازند .

3- پر رنگ نوشتن از روی متنی که به صورت کمرنگ نوشته شده نیز به بهتر شدن خط کمک می کند همچنین استفاده از کاغذ های پوستی و تمرین از روی کلمه ها یا حروف نوشته شده نیز برای این منظور بهتر می باشد . 

4- اگر بچه ها فشار زیادی به کاغذ می اورند می توانیم از کاربن استفاده کنیم و از بچه ها بخواهیم طوری روی کاربن بنویسند که اثر زیادی از نوشته های انها روی ورقه ی زیرین نیفتد .

5- اگر بچه ها سرشان را زیاد به دفتر نزدیک می کنند از ضعیف نبودن چشم ان ها  با ارجاع به پزشک مطمئن شوید .

6- دقت کنیم بچه ها کاغذ را بیش از حد کج نگذارند تا از کج نویسی ان ها جلو گیری شود

7- اگر کودکی کلمات را بیش از حد بزرگ یا کوچک می نویسد می توانید اندازه ی متوسطی برای کلمات در نظر بگیرید و با گذاشتن خط فاصله بین کلمات از کودک بخواهیدفاصله ی

 تعیین شده را پر کند.

8- نا مرتب نوشتن تکالیف ممکن است به علت محدودیت حرکتی در دست باشد یا این که مداد را بیش از حد محکم در دست می گیرد یا وضعیت درستی در هنگام نوشتن ندارد با بر طرف کردن هر یک از این علل دانش آ موز می تواند خط بهتری داشته باشد .

9- سر مشق هایی را انتخاب کنیم که اعتماد به نفس دانش اموزان را تقویت کند برای این منظوراز عبارت های آسان شروع می کنیم.

10- دانش اموزان را تشویق کنیم تا باور های مثبتی در باره ی توانایی ها ی خود داشته باشند و میان تلاش و ارزش ها ی فردی دانش آموزان ارتباط محکمی بر قرار کنیم و به ویژه انان را تشویق کنیم تا به تلاش خود اهمیت بدهند هدف می تواند این باشد که دانش آموزان خوشنویسی را مهارتی مهم به شمار آورند.

11- به دانش اموزان تکالیف و مسولیت هایی بدهیم که انجام انها برایشان جالب باشد و به این وسیله علاقه و انگیزه برای صحیح نوشتن و زیبا نویسی را در کودکان تقویت کنیم

 

12- همکاری والدین و اموزگاران در این اموزش بسیار مهم است از والدین بخواهیم با در اختیار قرار دادن ابزا ر مناسب برای نوشتن و بازدید از نمایشگاه های خط و نقاشی خط دانش آموز و اموزگار را برای اموزش و فراگیر ی بهتر این مهارت یاری کنند ( صفر زاده 86 ) .  

 پیشنهادات

1-    مسئولان آموزش و پرورش دوره هایی را به منظور آشنایی معلمان و اولیا با اختلالات یادگیری موجود در دانش آموزان و راهکارهای بهبود آن ها که از جمله ی آنها می توان به بد خطی یا نارسا نویسی اشاره کرد ، برگزار کنند.

2-  معلمان ابتدایی بخصوص پایه های اول و دوم توجه زیادی به خط نوشتاری دانش آموزان داشته باشند . چون این دوره اساس و بنیان پایه های دیگر است. که عواقب آن هیچ موقع از بین نمی رود.

(خشت اول گر نهد معمار کج            تا ثریّا می رود دیوار کج)

3-  با توجه به این که راهکارهای اجرا شده جدید و جذاب بود واز کتاب  «  دکتر مصطفی تبریزی » اتّخاذ شده بود . وبا توجه به این که خود ایشان با بچه های دارای اختلالات یادگیری ، ارتباط داشتند . لذا بجا است سایر همکاران یا اولیا از فعالیت های مذکور در جهت رفع نارسا نویسی و بدخطی بچّه ها بهره ببرند.

 

 

 

 

 

 

گزارش تخصصی ارزشیابی تأثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

·    خود دانش آموز با دیدن نوشته های خوانا و مرتب خود ، اظهار تمایل بیشتری به ادامه ی نوشتن نشان می داد و دیگر به هنگام انجام تکالیف نوشتاری ، شکایت و اعتراض نمی کرد.

·    با بررسی تکالیف نوشتاری دانش آموز و گزارش تخصصی همچنین دفتر شطرنجی و دفتر تمرین خط تحریری او متوجه شدم که دست خط او نسبت به قبل تغییرات زیادی کرده است. و کیفیت آن بهتر شده است.

·    طی بازدیدهایی که مدیر مدرسه ، هر ماه از کلاس بعمل می آورد و با ارجاع گزارش خودم از نتیجه ی این اقدام پژوهی ، ایشان نیز اظهار داشتند که مشکل دانش آموز تا حد زیادی برطرف شده است.

·    همکاران همیار من که در این اقدام پژوهی  بامن مشارکت داشتند نیز با بررسی اسناد مومدارک مربوط به شواهد دو ( تصاویر و عکس ها ، نمونه های دست خط دانش آموز ) اذعان داشتند که مشکلدانش آموز  برطرف شده و احساس چند دانش آموز بد خطیت   می کردند.

·    مادر دانش آموز نیز که قبلاً در جریان اقدام پژوهی ما بودند و از آن استقبال کرده بودند.در جلسه ی دیدار با اولیا از پیشرفت قابل ملاحظه ی فرزند خود احساس چند دانش آموز بد خطیت می کردند.

·    دبیر تربیت بدنی آموزشگاه نیز در نظرخواهی که از ایشان بعمل آمد اظهار داشتند که فعالیت های انجام شده ، برای رفع این مشکل خیلی مؤثر بوده است. و از پیشرفت دانش آموز در انجام این تمرینات احساس چند دانش آموز بد خطیت داشتند.

ارزشیابی تأثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

·    خوبی پوشه ی کار و دفتر مشق این است که آثار قبلی را نگه داری می کند. با مقایسه  بیندست نوشته ها ی قبلی و فعلی دانش آموز تغییرات محسوسی مشاهده می شود . از جمله توجه به خط زمینه ، رعایت تناسب انداره ی حروف ، نوشتن حرف بعدی در امتداد انتهای حرف قبلی ، نوشتن حروف به شکل صحیح ، رسم شکل حروف از گزارش تخصصی جهت درست ، رسم صحیح نقطه و رعایت فاصله ی متعارف بین کلمات .

·    حالا او مداد را بطور صحیح و اصولی در دست می گیرد و کنترل بیشتری روی مداد دارد . وقتی کلمه ای را اشتباه می نویسد از پاک کن استفاده می کند. سرمشق نویسی او خیلی خوب شده است.به نوشتن در موقعیت های مختلف علاقه نشان می دهد. نوشته های او تحسین دوستان و خانواده اش را نیز برانگیخته است.

·    دیگر در هنگام نوشتن کلافه و بی حوصله گزارش تخصصی نیست. سعی می کند در هنگام نوشتن بطور صحیح بنشیند تا تسلط کافی بر نوشته هایش داشته باشد. سعی می کند با دوستانش رقابت کند. اولیای خود را در انجام تکالیف بیشتر دخالت می دهد.

نتیجه گیری

بجز موارد فوق یک سری عوامل دیگر در بدخطی دانش آموزان دخیل هستند که به شرح برخی از آنها می پردازیم.

ب) اشکال در وضعیت قرار گرفتن کاغذ :  وضعیت نا مناسب کاغذ و دفترچه نسبت به بدن نیز از صحیح نوشتن جلو گیری کرده و در برو ز اشکالت مختلف هنگام دست نویسی نقش اساسی دارد برخی از دانش اموزان هنگام نوشتن سر خود را بیش از حد به کاغذ نزدیک می کنند و حتی گاهی احساس می شود سر خود را به ان می چسبانند گرو هی دیگر دفترچه ی خود را به حالت زاویه دار و کج قرار می دهند .

 

گزارش تخصصی اجرای طرح جدید آموزش خوشنویسی و نظارت بر آن

اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

1-  شیوه  ی نظارت در مرحله ی اول (ایجاد انگیزه ) مشاهده ی عملکرد او توسط معلم حین انجام تکالیف و ارائه ی رهنمودهای بعدی .

2-    راه نظارت بر شیوه ی صحیح گزارش تخصصی به دست گرفتن قلم بصورت مشاهده ی مستقیم و ارائه ی الگوهای مناسب انجام گرفت.

3-    در فعالیت های مربوط به تقویت عضلات شیوه ی نظارت ، مشاهده ی مستقیم معلم بود.

4-  در فعالیت های مربوط به هماهنگی چشم و دست دانش آموز که در زنگ های ورزش انجام شد ، شیوه ی نظارت مشاهده ی مستقیم معلم و نظرخواهی از دبیر تربیت بدنی ، وهمچنین بازبینی دفتر شطرنجی دانش آموز بود.

5-    در راهکار اول نظارت بصورت گزارش تخصصی مشاهده ی مستقیم خود معلم و والدین و اظهارات آن ها .

6-    در راهکار ششم شیوه ی نظارت به مشاهده ی مستقیم معلم در نحوه ی به دست گرفتن مداد توسط دانش آموز بود.

7-  در راهکار هفتم شیوه ی نظارت بصورت مشاهده ی مستقیم و بازبینی کتاب خط دانش آموز و ارائه ی باز خوردها وراهنماییهای لازم.

8-    در راهکار هشتم شیوه ی نظارت بصورت مشاهده ی مستقیم معلم و بازخوردهای اولیا و بازبینی یادداشتهای روزانه .

9-    در راهکارهای نهم ودهم شیوه ی نظارت بصورت مشاهده ی مستقیم عملکرد و میزان علاقه یدانش آموز بود.

10- بطور کلی در این پژوهش نحوه ی نظارت بر اجرای راهکارها ، مشاهده ی مستقیم معلم هنگام انجام تکالیف و فعالیت ها و نظرخواهی از دبیر تربیت بدنی واولیای دانش آموز بود.

گردآوری اطلاعات(شواهد دو)

پس از انجام راهکارهای بیان گزارش تخصصی شده در گام هفتم مشاهده می شود که مشکل بد خطی دانش آموزان  تا حدود زیادی رفع شده است. در زیر شواهدی که دال براین تغییرات می باشد آمده است.

اقدام پژوهی ارائه ی راهکارهای عملی برای برطرف کردن مشکل بدخطی دانش آموز

 

1-  ایجاد انگیزه ی زیبا نویسی اقدام پژوهی در دانش آموزان با نشان دادن چند نمونه خط زیبا در کات پستال ها و کتاب های هنر . در این مرحله دانش آموز با دیدن این نمونه ها انگیزه ی بیشتری برای زیباتر نوشتن پیداکرد.( 19/01/91 )

2-  آموزش صحیح به دست گرفتن قلم و همچنین طرز نشستن صحیح هنگام نوشتن با ارائه ی الگوهایی از هم کلاسی هایش( از اوایل سال تحصیلی)

3-  فعالیت هایی برای تقویت عضلات کوچک و بزرگ دست دانش آموز ، در زنگ هنر انجام شد. که به شرح زیر می باشد: بازی با خمیر بازی و درست کردن اشکال و حروف ، مچاله کردن روزنامه ، باز و بسته کردن دکمه های لباس و بند کفش ، رسم کردن خطوط و نوشتن کلمات بر روی ماسه ی نرم وتمیز ، چنگ زدن هوا ، بریدن اشکال هندسی . بعد از انجام این فعالیت ها مشاهده شد که عضلات دست دانش آموز نسبت به قبل ورزیده تر و قویتر شد. که در به دست گرفتن مداد و تند نویسی او   تأثیر زیادی گذاشت .( اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت )

4-  برای هماهنگ تر شدن چشم و دست دانش آموز فعالیت هایی با همکاری معلم ورزش در زنگ های ورزش انجام شد. که به شرح زیر می باشد: انداختن توپ در سطل،گرفتن و پرتاب کردن توپ،پیچاندن نخ به دور قرقره،طناب بازی،نوشتن در هواوحمل یک استکان پر از آب،به گونه ای که هنگام راه رفتن آب نریزد.همچنین از اولیای دانش آموز مشکل دار در خواست شد.که این فعالیت ها یا فعالیت های شبیه آن در منزل نیز انجام شود.(اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت).در راستای فعالیت های انجام شده برای هماهنگی بیشتر چشم و  دست دانش آموز،یک سری خطوط موازی با فاصله های کم و زیاد در دفتر شطرنجی به دانش آموز ارایه شد.تا او در وسط هر دو خط موازی یک خط راست از یک جهت بدون برداشتن مداد رسم کند.که اقدام پژوهی این فعالیت ها تحت عنوان آزمون(فراستیک)در کتاب اختلالات دیکته نویسی دکتر مصطفی تبریزی آورده شده است

5-  با انجام فعالیت های فوق تغییراتی در دست خط دانش آموز ایجاد شد.که با تشویق های معلم و توجیه کردن اولیا نسبت به رسیدگی به تکالیف فرزندشان و تمرین کردن با او باعث تقویت انگیزه در دانش آموز گردید.و در ذهن دانش آموز تصویر مثبتی از خودش ایجاد شد.

6-  به وسیله لاک غلط گیر یک علامت بر روی مداد دانش آموز مشخص کردیم.تا محل مناسبی که هنگام نوشتن باید بگیرد. را از یاد نبرد.

7-    برای آشنایی بیشتر دانش آموز با روش و نحوه ی نوشتن خط تحریری،از کتاب چهار جلدی تمرین خط(سید مرتضی موسوی گرمارودی) استفاده کردیم و آن را در اختیار دانش آموز قرار دادیم. و همچنین کپی برداری از روی کلمات کتاب به وسیله ی کاغذ نازک را به دانش آموز آموزش دادیم که کودک می تواند در طول تابستان هم به کمک اقدام پژوهی اولیا این تمرینات را انجام دهد.

8-  علاوه بر دادن سرمشق مناسب و به اندازه، از دانش آموز خواسته شد .کارهایی را که در منزل انجام می دهد. به صورت یایادداشت های روزانه تهیه کند و در کلاس ارائه دهد.

9-  در هر دو سه روز یک بار در زنگ های درس بنویسیم مسابقه ی خط برگزار شد. و به نفرات برتر بخصوص کسانی که خطشان بهتر شده بود جوایزی اهداء گردید.

10- نشاندن دانش آموز مشکل دار در کنار یکی از هم کلاسی های خوش خط تا باعث انگیزه و فعالیت بیشتر در او شود.

اقدام پژوهی برطرف کردن مشکل بدخطی

تقویت غلبه طرفی مغز:

-از کودک بخواهید با پای راست به یک توپ لگد بزند.

-لوله ای را به کودک بدهید واز وی اقدام پژوهی بخواهید که با یک دستشش روی چشم چپ خود را بگیرد وبا دست راستش درون لوله را نگاه کند.

-رادیوی کوچکی را به دست کودک بدهید واز او بخواهید آن را نزدیک گوشش بگیرد وبه آن گوش کند.

نکته مهم: اگر کودک تمایل دارد که از سمت چپ استفاده کند از او بخواهید همین اعمال را با سمت چپ انجام دهد.به این ترتیب یک سمت بدن کودک غالب می شود.

-چنانچه کودک چپ دست است از او بخواهید هنگام نوشتن سمت چپ کاغذ را به سمت بالا کج کند اگر کودک راست دست است از او بخواهید سمت راست کاغذ را بطرف بالا کج کند.

اگر کودک کلمات را بیش از حد بزرگ ویا کوچک می نویسد می توانید اندازه متوسطی برای کلمات در نظر بگیرید وبا گذاشتن فاصله بین کلمات از اوبخواهید فاصله تعیین شده را فقط با یک کلمه پر کند.

-اگر کودک بیش از حد پررنگ یا کمرنگ مینویسد به این ترتیب عمل می شود:

کاغذ سفیدی را زیر برگه کاربن و اقدام پژوهی کاغذ سفید دیگری را بر روی آن قرار دهید.از کودکی که با فشار زیاد می نویسد بخواهید آن قدر ضعیف مداد را فشار دهدکه اثر زیادی از کلمه بر روی کاغذ زیرین باقی نماند.از کودکی که فشار کمتر از حد معمول به مداد وارد می کند بخواهید آن قدر به مداد فشار آورد که اثر آن بر روی کاغذ زیر کپی پررنگ باشد.

-اگر کودکی از خط راست خارج می شود از او بخواهید خط کشی را بالای خط زمینه قرار دهد.به گونه ای که هنگام نوشتن نوک مدادش با لبه خط کش تماس پیدا کند.هم چنین می توانید بالا وپایین خط زمینه دو خط کمرنگ بکشید واز کودک بخواهید کلمات را طوری بنویسد که از این دو خط خارج نشود .

-کج نوشتن کلمات از کج گذاشتن بیش از حد کاغذ ناشی می شود.اگربا دانش آموزی برخورد کردید که دست نوشته های کجی داشت از او بخواهیدکاغذ را در وضعیت بهتری قرار دهد.

-نامرتب نوشتن تکالیف توسط اقدام پژوهی دانش آموز، ممکن است به علت محدودیت حرکتی در دست باشد یا این که مداد را بیش از حد ممکن در دست می گیرد یا وضعیت درستی در هنگام نوشتن به خود نداده است.بنابر این با برطرف کردن هر یک از این علل دانش آموز می تواند دست خط بهتری داشته باشد

اقدام پژوهی انواع بدخطی

یافته های تحقیق

انواع مختلف بد خط نویسی:

-درشت نویسی وریز نویسی

-فاصله گذاری نامناسب بین حروف وکلمات

 

-نامرتب نوشتن

-کج نوشتن حروف وکلمات

-خارج شدن از خط زمینه

-کم رنگ نویسی

-پر رنگ نویسی

شیوه های درمانی:

1- الگوی صحیح گرفتن قلم را به دانش آموزان یاد دهید.

2-با گره زدن یک نخ بر روی قلم ،محل مناسب برای گرفتن قلم را مشخص کنید.

3-چنانچه کودک از اقدام پژوهی اختلال عاطفی وروانی رنج می برد او را به روانشناس ویا مشاور معرفی کنید.

4-جهت کاستن تنش کودک می بایستی: سعی کنید کودک تصویر مثبتی از خودش ایجاد کند،از سرزنش او به خاطر بد خطی خودداری کنید،از ایجاد اضطراب در کودک جلوگیری کنید،وی را تشویق نمایید.

5-اگر کودک دچار ضعف ویا محدودیت حرکتی است تمرینات زیر را انجام دهید:

-تمرینات روی تابلو:از کودک بخواهید با استفاده از حرکات آزاد وگسترده دست وبه کار گیری عضلات شانه بازو وانگشتان بر روی تابلو طراحی کند.

-پرورش حرکات نوشتن با سایر وسایل:از کودک بخواهید بجای استفاده از قلم از انگشت خود ورنگ گواش استفاده کند یا عمل نوشتن را بر روی یک سینی ماسه یا خاک انجام دهد. در صورت لرزش انگشتان کودک ،وی را به متخصص مغز واعصاب معرفی نمایید.ولی چنانچه کودک سر خود را خیلی به کاغذ نزدیک می کند وی را به چشم پزشک معرفی کنید.

۶-شرکت در کلاسهای خوشنویسی.

۷- اصلاح وضعیت نشستن دانش آموز.

۸-بریدن با قیچی.

۹-مچاله کردن کاغذ جهت اقدام پژوهی تقویت انگشتان دست.

۱۰-باز و بستن دکمه٬زیپ٬بند کفش اقدام پژوهی ٬پیچ و مهره و... جهت تقویت انگشتان.

۱۱-نوشتن و نقاشی کردن روی ماسه نرم.

۱۲-بازی با گل رس و ساختن وسیله با آن جهت تقویت انگشتان.

۱۳-پر کردن نقطه چین و نیز رنگ آمیزی کردن.

۱۴-نقاشی کردن با انگشتان و آبرنگ٬ رنگ پلاستیک و...

۱۵-کشیدن اشکال هندسی بصورت نقطه چین.

۱۶-کامل کردن کلمات و اعداد ناقص.

۱۷-نوشتن بین دو خط موازی(از خط بیرون نزند).

۱۸-شرکت دانش آموز در کلاسهای خوشنویسی.

گزارش تخصصی آموزش خط به دانش اموزان مقطع ابتدایی

تجزیه و تحلیل داده ها

طبق بررسی های انجام شده بر روی شواهد یک و با مطالعه ی مبانی نظری مرتبط با مشکل بد خطی ، عوامل مختلفی می تواند. در ایجاد این گزارش تخصصی مسئله مؤثر باشند. که از جمله ی آن ها می توان به آموزش نا مناسب ، عوامل جسمانی ، خانواده ، عوامل روحی – عاطفی و شرایط و موقعیت کلاسی اشاره کرد.

آموزش نا مناسب را می توا ن از مهمترین عوامل دانست. که در این جا نحوه ی تدریس و ارزیابی معلم ، نقش بخصوصی را ایفا می کند. معلمی که با دادن تکالیف زیاد و نا مناسب پوشه ی کار را از سر خود وا می کند واز تکالیف کاربردی استفاده نمی کند و به کمیت تکالیف بیشتر از کیفیت آن ها اهمیت می دهد باعث خستگی زیاد و کاهش انگیزه در دانش آموز می شود. که در نگارش صحیح و زیبا نوشتن او تأثیر می گذارد.ودر دانش آموز ایجاد استرس و اضطراب شدید می نماید و همچنین نبود وقت کافی جهت نظارت معلم بر تکالیف دانش آموزان به علت چند پایه بودن کلاس باعث می شود که دانش آموزان نسبت به انجام تکالیف نوشتاری خود بی علاقه و بی انگیزه شوند. و همین آموزش نامناسب معلم می تواند در دانش آموزان مشکلات روحی و عاطفی ایجاد کند.

خانواده از دیگر عوامل مؤثر بر کیفیت دست خط دانش آموز می باشد . نقش خانواده بعنوان نقش راهنما در منزل ، تشویق دانش آموز و ایجاد ارتباط مستمر با مربیان آموزشی به جهت نظارت صحیح روی دست خط دانش آموزان است. عدم توجه والدین در بازخورد مناسب نسبت به تکالیف نیز عامل مؤثری بر بی نظمی و     بد خطی کودک است. همچنین بد خطی بعضی از والدین بعنوان سرمشق و الگوی نامناسب شدت بخش این مشکل خواهد بود.

از عوامل دیگر می توان به عوامل فیزیکی محیط مدرسه اشاره کردکه شامل نبود نور کافی هنگام نوشتن ،نا مناسب بودن میز و نیمکت نسبت به قد دانش آموز و همچنین کیفیت لوازم نوشتاری او می شود. نامناسب بودن میز و نیمکت دانش آموز بر نحوه ی نشستن دانش آموز و عدم تسلط ا و در هنگام تأثیرمی گذارد.نامناسب و نا مطلوب گزارش تخصصی بودن لوارم التحریر دانش آموز در ایجاد این مشکل می تواند اثر گذار باشد.وجود ناراحتیهای جسمانی از جمله ضعف بینایی،ضعف عضلات دست و...در تضعیف روحیه ی دانش آموز و عدم اعتماد به نفسش در نوشتن و یادگیری،نقش مهمی دارد.خستگی دانش آموز و یا خواب آلود بودن او در کلاس و دیگر عوامل روحی و عاطفیش از جمله ضروریاتی است که معلم باید در کلاس و در مورد تمامی دانش آموزانش مد نظر داشته باشد و تا حد توان در ریشه یابی این مشکلات و کاهش آنها تلاش کند. ما برای نشان دادن گزارش تخصصی عوامل اثرگذار بر مشکل بدخطی از الگوی ترسیم مفاهیم استفاده کرده ایم.

گزارش تخصصی آموزش درست نویسی

 

به دانش آموزان بیاموزید درست و راحت بنویسند ، مهمترین این اصول عبارتند از :

1-  روش به دست گرفتن قلم : در هنگام نوشتن ، گزارش تخصصی  قلم بین انگشتان شست و نشانه قرار گیرد و تکیه ی آن بر انگشت میانه باشد. در این حالت انگشت شست ونشانه نباید خمیدگی زیادی پیدا کند و قلم باید در امتداد انگشت نشانه قرار گیرد.

2-  روش نشستن در هنگام نوشتن : اگر هنگام نوشتن کمر و گردن خود را زیاد خم کنند ، ستون فقرات آنان از حالت طبیعی خارج می شود و در آینده سلامتشان به خطر خواهد افتاد. بنابرین باید به دانش آموزان یادآوری شود که هنگام نوشتن ( در پشت میز یا روی زمین ) کمر و گردن خود را مستقیم و راست نگه دارند.و از خمیدگی بیش از اندازه ی ستون فقرات بپرهیزند.

3-   فاصله ی چشم از کاغذ و روش قرار دادن کاغذ: هنگام نوشتن ، چشم باید حدود 30 سانتی

متر از کاغذ فاصله داشته باشد. رعایت نکردن این فاصله سبب خستگی چشم شده ، در مدت طولانی به قوه  بینایی دانش آموز آسیب می رساند.

میزان نور: متعادل ترین مقدار نور،نور طبیعی روز گزارش تخصصی است که از پنجره سمت چپ به داخل اتاق و محل نوشتن می تابد .

گردآوری اطلاعات:

الف- مشاهدات ( مستقیم و غیر مستقیم )  در موقعیت های مختلف خصوصاً در زمان انجام فعالیتهای عملی

ب- بررسی و تحلیل پرسشنامه ی سیاهه ی رفتار

ج – اسناد و دارک ( عکس های گرفته شده از حالات مختلف دانش آموز ) ( پیوست شماره ی 2 ) همراه بادست خط دانش آموز

د- پرسشهای مصاحبه ای از معلمان پایه اول مدارس مختلف

هـ - یادداشت های روزانه

الف- مشاهدات :  مشکل بدخطی این دانش آموز طبق بررسی هایی که از پوشه ی کار کلاس اول او به عمل آمد. مشخص شده بود او علاوه بر آنکه اندازه وشیب و شکل کلی حروف را صحیح انجام نمی داده ، جهت رسم شکل حروف را هم نمی دانسته است. امسال هم در پایه اول با مشاهده ی خودم که در بررسی تکالیف او و دست خطش در پای تابلوی کلاس و اعتراض دوستانش از ناخوانا بودن نوشته های او و همچنین گلایه ی مادر دانش آموز و بیان اظهارات ایشان در زمان دیدار با من بعمل آمده بود من به این مشکل گزارش تخصصی او پی بردم. و به همین دلیل در جستجوی راه حلی برای رفع این مشکل او برآمدم. و با همکارانم تصمیم گرفتیم در این مورد اقدام پژوهی انجام دهیم .

گزارش تخصصی رفع مشکل بدخطی

پس از اجرای راهکارهای فوق نتایج ذیل بدست آمده است:

1-    بهتر شدن خط دانش آموزان توسط همکاران تأیید گردید.

2-    اولیای دانش آموزان نسبت به گزارش تخصصی خط فرزندان خود حسّاسیت بیشتری داشته و آنان را به زیبا نویسی تشویق می نمودند.

3-    خود معلم نیز مشاهده می کرد که دانش آموزان روز به روز زیبا تر و خوش خط تر می نویسند.

4-    دانش آموزان برای زیبا نویسی و برای تشویق شدن با هم دیگر به رقابت می پرداختند.

5-    انگیزه ی زیبا نویسی در دانش آموزان افزایش یافته بود.

   اشکال در جهت یابی صحیح: برخی از دانش آموزان درک صحیحی از رابطه های فضایی ندارند و قادر نیستند اشکال صحیح حروف را بنویسند. مثلاً حرف« آ » را بیش از حد امتداد داده از روی خط می گذرانند ویا حروف کلمه ای مثل « آب » را اشتباه جا گذاری می کنند. وبه شکل  « ب آ » می نویسند .

2-مشکلات نوشتن صحیح حروف  الفبا ( حرف نویسی ) : در عمل برخی از دانش آموزان حتّی تا  سالها بعد از کلاس اول نیز در نوشتن صحیح شکل حروف الفبا دچار مشکلات مختلفی هستند. گاهی حروف را بیش از حد بزرگ و یا کوچک می نویسند . در برخی موارد ، خطوط مستقیم ( افقی یا عمودی ) را به حالت قوس دار می نویسند ویا بالعکس.

3-مشکلات نسخه برداری صحیح از کلمات ( رونویسی ): این هم نشینی به سه صورت انجام می پذیرد:

-     به کار بردن حروف منفصل ، مثل ( آزادی)

-     ترکیب حروف متّصل ، مثل ( میهن )

-     قرار گرفتن حروف گزارش تخصصی  بصورت مختلط ، مثل ( برابری )

به عبارت دیگر دانش آموزان فارسی زبان گزارش تخصصی  مجبورند رویه ی جدا نویسی و رویه ی سرهم نویسی را بیاموزند.

اقدام پژوهی راهکارهای عملی برای کاهش میزان بد خطی دانش آموزان

ادبیات و پیشینه ی تحقیق

در تحقیقی که توسط خانم " سهیلا گنج خانی " با عنوان راهکارهای عملی برای کاهش میزان بد خطی دانش آموزان در دبستان شهید اقدام پژوهی بخارایی ناحیه یک زنجان انجام گرفته است بهراه حلهای زیر جهت رفع مشکل اشاره شده است.

1 -  استفاده از رسم الخط تحریری موجود در بازار

2-دانش آموزان با راهنمایی معلّم بطور مستقیم اقدام پژوهی از روی خطوط و نمونه های تحریری، کپی برداری کنند.

3-شبیه سازی بطور مستقیم ( مشق نظری )

پس از انجام راهکارهای بالا به نتایج زیر دست یافته اند.

1-    هرچه دانش آموزان تمرین بیشتری انجام می دادند مهارتشان در نوشتن خط نستعلیق افزایش می یافت.

2-    انگیزه ی زیبا نویسی در دانش آموزان افزایش می یافت .

و در تحقیق دیگری که توسط خانم" صغری احمدی " آموزگار دبستان حضرت رقیه (س) ناحیه یک زنجان با عنوان راهکارهای عملی برای کاهش اقدام پژوهی بد خطی دانش آموزان انجام گرفته است ، به این راهکارها اشاره شده است.

1-    آموزش اولیا :که از آن ها خواسته شد در خانه جهت رسیدگی به تکالیف فرزندانشان وقتی را اختصاص دهند.

2-  معلم و روش تدریس او: آموزش گرفتن صحیح مداد به دانش آموزان و جدّی گرفتن خط تحریری در کلاس و همچنین آموزش کپی برداری از روی کلمات بوسیله ی کاغذ های نازک

3-    تشویق دانش آموزان :تشویق دانش آموزانی که بیشترین دقت و توجه را در زیبا نویسی داشتند.

4-    آموزش قواعد خط تحریری : بوسیله ی بازی با شن و آبرنگ 

5-    تقلید از کلمات کتاب : موقع نوشتن و راهنمایی معلم

اقدام پژوهی تدریس خوشنویسی به دانش آموزان مقطع چهارم ابتدایی

توصیف وضعیت موجود

خط خوب یکی از مهارت‌هایی است که باید از سن کم به دانش‌آموزان آموخته شود درغیر این صورت بخشی از فرایند یاددهی و یادگیری اقدام پژوهی دچار نقص خواهد شد. آموزش خط باید از خردسالی شروع شود زیرا پایدارتر خواهد بود. از این رو درک صحیح مکانیسم‌ها و عواملی که می‌توانند باعث مشکلات دست‌خط شوند ضروری به نظر می‌رسد. اینجانب فریبارییس دانا معلم دبستان ثارالله پسرانه با تعداددانش آموزان33نفر.می باشم  در اوایل سال تحصیلی متوجه شدم که تعدادی از دانش آموزان نسبت به دیگر دانش آموزان دارای خطی نا زیبا و نا متناسب می باشند.با بررسی و نظارت بیشتر و تکالیف انجام شده در کلاس و اظهارات والدین آنها  به فکر پژوهش برای رفع  مشکل نا رسا نویسی و بد خطی آنها برآمدم.

   در نوشته های این دانش آموزان اندازه ی حروف در یک کلمه با هم تناسب ندارند .( حروف دندانه دار ، ریز و حروف قبلی و بعدی را درشت می نویسد ) دو جزء کلمات ترکیبی را خیلی با فاصله می نویسند ، به طوری که دو کلمه ی جدا از هم تصور می شود. حروف گودی دار ( مقعر ) مانند " ی "  ، " ل " و " ن " را به صورت شکسته و گوشه دار می نویسند.

اتصالات حروف را در کلمات به صورت اقدام پژوهی اصولی انجام نمی دهند و در نوشته هایشان خط زمینه را رعایت نمی کنند. گاهی که اشتباه می نویسند دوباره بدون پاک کردن ، روی همان کلمه ی اشتباه شروع به تصحیح می نمایند . بنابراین نوشته ها ی آنها نا مفهوم و کثیف به نظر می رسد. به خاطر همین بد خطی و عدم استفاده از مداد پاک کن در اکثر مواقع ، دفاتر و کتابهایشان اغلب کثیف و نا مرتب است.

البته گاهی با تشویق   حوصله به خرج می دهند و خوب می نویسند. و این روزنه ای برای شروع به اصلاح وضع موجود برای من می باشد.

ü     راستی چه عواملی موجب ایجاد اقدام پژوهی این مشکل شده است؟

ü     آیا ضعف از اندامهای نوشتاری آنهاست  ؟

ü     آیا ما می توانیم این مشکل را رفع کنیم ؟

اقدام پژوهی آموزش خوشنویسی به دانش آموزان پایه سوم ابتدایی

 

ب)اختلال در عملکرد دست وانگشتان به علت ضایعات عصبی:در همه اختلالات مربوط به دست وانگشتان به دلیل آسیب دیدگی شدید اعصاب حرکتی وناهماهنگی بین دست ،چشم وتوان عضلات خط دانش آموزان خیلی بد وبعضا ناخواناست.از میان این اختلالات می توان به انواع آسیب مغزی، فلج مغزی، صرع ومیوپاتی(بیماری عضلانی)اشاره کرد.

کودکان فلج مغزی را می توان به چند دسته تقسیم کرد:

1-اسپاستیک: این کودکان به دلیل سفتی موجود در عضلاتشان بد خط می نویسند.ممکن است این سفتی محدودیت حرکتی در مفاصل دست نظیر مچ آرنج وبازو ایجاد کندکه در هنگام نوشتن اجازه مانور به فرد نمی دهد.

2-هیپوتانیا:این کودکان به سبب پایین بودن توان عضلاتشان قادر به استفاده صحیح از قلم نیستند.یعنی قدرت کافی برای گرفتن قلم ندارند ومعمولا نوشته های آنها بسیار کمرنگ وعاری از هر گونه ظرافتی است.

3-آتتویید:این کودکان به علت حرکات زایدی که در اندامهای خود خصوصا دستهایشان دارند بسیار بدخط می نویسند.وقادر به کنترل قلم نیستند.وهنگام نوشتن به بالا وپایین خط زمینه منحرف می شوند.

4-آتاکسی:این کودکان به سبب لرزش در دستهایشان بدخط می نویسند.کودکان مبتلا به ضایعات مخچه ای،کلمات را بزرگتر از آنچه باید، می نویسند.کودکانی که صرع دارند در زمانی که دچارحمله صرع می شوند قادر به استفاده درست از قلم نیستندوبدخط می نویسند.

ج)عدم غلبه طرفی مغز:کودک پیش از نوشتن باید غلبه طرفی(چپ برتری یا راست برتری) را به دست آورد.در کودکانی که غلبه طرفی تثبیت نشده یعنی برخی کارها را باسمت چپ وبرخی دیگر را با سمت راست بدن انجام می دهد ودر نوشتن نیز طور متناوب از هر دو دست استفاده می کند بد خطی وجود دارد.

د)عوامل روحی وروانی: ممکن است بد خطی با عواملی نظیر اضطراب واختلالات عصبی همراه باشد ودر برخی اوقات حالات عصبی موجب گرفتگی عضله در کودکان می شود.یعنی ماهیچه های دست کودک بعد از نوشتن چند سطر دچار انقباض شده وکودک دیگر قادر به نوشتن نیست.بیقراری، بیش فعالی، کم توجهی وتمرکز ضعیف اقدام پژوهی نیز بر روی خط دانش آموزان موثرند.

ه)چپ دستی:کودکانی که چپ دست هستند نمی توانند آنچه را که می نویسند به خوبی ببینند زیرا دست آنها روی نوشته هایشان را می پوشاند وهمین عامل سبب بد خطی آنان می شود.اگر کودکان چپ دست کاغذ را بر خلاف جهتی که راست دستها اقدام پژوهی می گذارند قرار دهند برای نوشتن در وضعیت طبیعی وراحتی قرار می گیرند.

و)نبود دید کافی:بسیاری از کودکان به علت نداشتن اقدام پژوهی دید کافی چشمهای خود را به کاغذ بسیار نزدیک می کنند.دست نوشته های این کودکان معمولا خط خوردگی وپاک کردنهای فراوان دارد.